Yıllarca kimsenin fark etmediği bir arşiv… Her gün saat 14:00’te sokağa çıkan bir adam… Ve ölümünden sonra keşfedilen on binlerce fotoğraf. Angelo Rizzuto, New York’u belgeledi — ama kimse onun varlığını fark etmedi. Bugün ise adı, “diğer Vivian Maier” olarak anılıyor.
Kimliği bilinmeyen bir adam, yıllar boyunca her öğleden sonra New York sokaklarında dolaşıp binlerce fotoğraf çekti — ancak bu fotoğraflar ancak ölümünden sonra fark edildi ve geride, daha sonra Vivian Maier’in yeniden keşfedilen arşiviyle karşılaştırılan devasa bir koleksiyon bıraktı.
On yıldan uzun bir süre boyunca içine kapanık Angelo Antonio Rizzuto, Manhattan’da katı bir günlük rutin izledi; her gün saat 14:00’te evinden çıkıp kamerasıyla şehri belgeledi. 1952 ile 1964 yılları arasında, “Little Old New York” adını vermeyi planladığı ancak hiçbir zaman tamamlanmayan bir kitap projesi kapsamında on binlerce sokak fotoğrafı üretti. Maier gibi, onun çalışmaları da yaşamı boyunca büyük ölçüde görünmez kaldı ve ancak ölümünden sonra ilgi gördü.
Angelo Rizzuto’nun Sokak Fotoğrafçılığı: Görülmeyen New York Arşivi
1906 yılında Güney Dakota’da Sicilyalı göçmen bir ailenin çocuğu olarak doğan Rizzuto, Nebraska’nın Omaha kentinde büyüdü ve daha sonra Harvard Hukuk Fakültesi’ne devam etti ancak eğitimini tamamlamadı. Babasının ölümünden sonra aile mirası üzerine çıkan anlaşmazlık, 1941’de bir intihar girişimine ve ardından bir süre kurumsal bakım altında kalmasına yol açtı. Zihinsel sağlık sorunları, askerlik deneyimi ve tıbbi nedenlerle terhis edilmesi, ardından ülke genelinde yıllarca süren göçebe bir yaşam, onun hayatını giderek daha istikrarsız hale getirdi. Sonunda New York’a yerleşti.
Manhattan’da küçük kiralık bir odada yaşayan Rizzuto, günün büyük bölümünde insanlardan kaçınan, içine kapanık bir hayat sürüyordu. Ancak yaklaşık 18 yıl boyunca her gün New York sokaklarını fotoğraflamak için dışarı çıkma rutinini sürdürdü. Daracık kiralık odasında yaşamayı tercih etmesine rağmen, muhtemelen miras parasıyla satın aldığı East 51st Street’teki bir brownstone evin sahibiydi ve fotoğraflarını burada banyo ediyordu.
İzolasyonuna rağmen Rizzuto’nun çalışmaları, şehir yaşamıyla sürekli bir temas halinde olduğunu gösterir. New York’un ölçeğine ve yapısına ilgi duyuyor, sık sık gökdelenleri, köprüleri, parkları ve çitleri fotoğraflıyordu; çoğu zaman geometrik formları öne çıkarıyordu. Bunun yanında daha sessiz anları da yakaladı; çocuklar, işe gidenler ve yoldan geçenler gibi sıradan insanlara odaklandı — çoğu zaman fotoğraflandıklarının farkında bile değillerdi.
ABD Kongre Kütüphanesi Baskı ve Fotoğraflar Bölümü’nde referans uzmanı olarak çalışan Jan Grenci, Rizzuto’nun çalışmaları hakkında şöyle yazar: “Tekrarlayan bazı temaları görebilirsiniz — kediler ve köpekler, çocuklar, vitrinler, metroda ve tren istasyonlarında insanlar ve rahibeler.” Kompozisyonlarında sık sık korkuluklar, pencereler ve raylar gibi mimari unsurları kullanarak konularını çerçeveledi.
Rizzuto’nun çalışma yöntemi sistematikti. Toplu film kullanıyor, bazen tek bir günde birden fazla kamera ile çekim yapıyordu ve kontakt baskılarını kronolojik sıraya göre değil, temalara göre düzenliyordu. Ayrıca kendisini de çalışmalarına dahil etti. 1953’ten sonra birçok film rulosu, fotoğrafçının kendi portresiyle sona eriyordu; bu portreler çoğu zaman önceki görüntülerdeki açı ve perspektifleri yansıtıyordu.
Rizzuto 1967 yılında kanserden öldüğünde, yaklaşık 60.000 fotoğraf ve evinin satışından elde edilen fonları ABD Kongre Kütüphanesi’ne bıraktı; vasiyetinde çalışmalarından bir kitap yayımlanmasını istedi. Ölümünden sonra vasiyeti tartışmalı hale gelse de, Kongre Kütüphanesi sonunda mirasın büyük bölümünü aldı ve 2001 yılında fotoğraf arşivinin kontrolünü devraldı. Yirmi yıl sonra ise bu arşiv araştırma ve analiz için erişime açıldı. Rizzuto, adının Amerikanlaştırılmış hali olan Anthony Angel ismini kullanıyordu ve arşivinin “The Anthony Angel Collection” olarak adlandırılmasını talep etmişti — bu talep yerine getirildi.
Rizzuto ile Vivian Maier arasındaki paralellikler açıktır. Her iki fotoğrafçı da büyük ölçüde bilinmezlik içinde çalışmış, dünyayı belgelemeye yönelik kişisel bir dürtüyle hareket etmiş ve tanınma beklentisi olmadan üretim yapmıştır. İkisi de ölümünden sonra keşfedilen geniş arşivler bırakmıştır. Ancak miraslarının gelişimi farklı olmuştur. Rizzuto’nun arşivini doğrudan Kongre Kütüphanesi’ne bırakması, onun çalışmalarının kamuya açık bir kurum içinde korunmasını sağladı; bu durum, Maier’in fotoğraflarının bir mülk satışında keşfedilmesinden sonra yaşanan hukuki ve ticari tartışmalardan ayrılır.
Onun hikâyesi, fotoğraf ve arşiv dünyasında daha geniş bir soruyu gündeme getirdi: Henüz keşfedilmemiş kaç tane Vivian Maier var? Bazıları için Angelo Antonio Rizzuto, bu sorunun olası bir cevabını temsil ediyor — çalışmaları, önemli sanatsal arşivlerin onlarca yıl boyunca görünmeden var olabileceğini ve ancak doğru zamanda keşfedilmeyi beklediğini gösteren bir fotoğrafçı.