Ay’ın Hiç Görmediğin Yüzü: Artemis II’den Tarihi Kareler
İnsanlık Ay’a her zaman aynı taraftan baktı. Artemis II ise ilk kez o bakışı tersine çeviriyor. Daha önce neredeyse hiç görülmemiş yüzey, şimdi detaylarıyla karşımızda.
Görev uzmanı Christina Koch, sağda Ay yüzeyinin fotoğraflarını çekerken kamera ekranının ışığıyla aydınlanıyor.
NASA Artemis II astronotları, dün gerçekleştirdikleri görevde insanlığın şimdiye kadar ulaştığı en uzak noktaya — 248.655 mil (400.000 kilometre) — giderek tarihe geçti. Bu epik yolculuk sırasında ekip, nadiren görülebilen göksel manzaraları kaydeden etkileyici fotoğraflar çekti.
NASA bugün, Artemis II ekibinin dün (6 Nisan) Orion uzay aracıyla Ay yörüngesinde ilerlerken çektiği geniş bir fotoğraf arşivini paylaştı. Bu koleksiyon, “Earthset” olarak adlandırılan çarpıcı görüntüleri ve Ay’ın Güneş’i örtmesi anlarını da içeriyor.
Artemis II Görevi: Ay’ın Uzak Yüzüne Yolculuk
Artemis II ekibi, Ay’a yakın geçiş gözlem sürecinde saat 15:41’de çekilen bu görüntüde, Ay’ın en genç ve en iyi korunmuş büyük çarpma kraterlerinden biri olan Orientale Havzası’nın halkalarını kaydetti. Bu eş merkezli halkalar, dev çarpışmaların gezegen yüzeylerini nasıl şekillendirdiğini anlamak için bilim insanlarına nadir bir pencere sunuyor. Görüntünün saat 10 yönünde, ekibin “Integrity” ve “Carroll” olarak adlandırılmasını önerdiği iki küçük krater de seçilebiliyor. Bu detaylar, mürettebat gözlemlerinin yüzey özelliklerinin tanımlanmasına ve gerçek zamanlı bilimsel çalışmalara doğrudan katkı sağlayabileceğini gösteriyor.
Artemis II ekibinin çektiği bu yakın plan görüntü, daha eski ve daha büyük olan Hertzsprung Havzası’nın kenarında yer alan Vavilov Krateri’ni gösteriyor. Görüntünün sağ tarafında, iç halka dağları içindeki daha pürüzsüz yüzeyden, kenara doğru daha engebeli yapıya geçiş görülüyor. Vavilov ve çevresindeki kraterler, Ay günü ile gecesi arasındaki sınır olan terminatörde oluşan uzun gölgeler sayesinde belirginleşiyor. Bu kare, ekip Ay’ın uzak yüzü etrafında ilerlerken 400 mm odak uzaklığına sahip elde taşınan bir kamera ile çekildi.
Artemis II ve “Earthset” Anı
“Earthset.”
Kanada Uzay Ajansı (CSA) astronotu ve Artemis II görev uzmanı Jeremy Hansen, Ay’a yakın geçişin erken aşamalarında Orion uzay aracının penceresinden görüntü alırken görülüyor.
Ay’ın uzak yüzünde bulunan ekip, insanlığın normalde göremediği bir bölgeyi de yakın ve orta mesafeden görüntüledi. NASA’nın belirttiğine göre, Ay’ın bize bakan yüzü, yüzeyini kaplayan koyu lekeler sayesinde ayırt edilebilir. Bu lekeler, Ay’ın erken dönemlerinde gerçekleşen yoğun volkanik aktivitelerin izleridir.
NASA şu açıklamayı yapıyor: “Lav akıntılarının batısındaki büyük krater, yaklaşık 600 mil genişliğindeki ve Ay’ın hem yakın hem de uzak yüzüne uzanan Orientale Havzası’dır. Artemis II ekibi, bu havzayı tam anlamıyla gören ilk insanlar oldu. Kraterin solunda kalan tüm alan, Dünya’dan asla göremediğimiz uzak yüzü oluşturuyor. Bunun nedeni, Ay’ın kendi ekseni etrafında dönme süresi ile Dünya etrafındaki dolanım süresinin aynı olmasıdır.”
Bu tamamen aydınlanmış Ay görüntüsünde, sağ tarafta Dünya’dan gördüğümüz yüz (yakın yüz) yer alıyor. Yüzeyi kaplayan koyu lekeler sayesinde ayırt edilebiliyor. Bunlar, Ay’ın erken dönemlerinde yoğun volkanik aktivite sonucu oluşmuş eski lav akıntılarıdır. Lav akıntılarının batısında yer alan büyük krater ise yaklaşık 600 mil genişliğindeki Orientale Havzası’dır ve Ay’ın hem yakın hem de uzak yüzünü kapsar. Orientale’nin sol yarısı Dünya’dan görülemezken, bu görüntü kraterin tamamını gösteriyor. Kraterin solundaki tüm alan, Ay’ın Dünya’dan asla göremediğimiz uzak yüzünü oluşturur. Bunun nedeni, Ay’ın kendi ekseni etrafındaki dönüş süresi ile Dünya etrafındaki dolanım süresinin aynı olmasıdır. | NASA
Görüntünün sol yarısında Ay’ın birazdan fazlası yer alıyor. Eski lav akıntılarının oluşturduğu koyu lekelerle tanınan yakın yüz, Ay diskinin üst üçte birlik bölümünde görülüyor. Ortada yer alan yuvarlak Orientale Havzası, merkezinde koyu bir lav alanı barındırıyor ve dağ halkalarıyla çevrili. Orientale’nin kuzeydoğusunda bulunan yuvarlak koyu alan Grimaldi Krateri’dir. Görüntünün üst kısmındaki koyu gri lav akıntısı içinde yer alan parlak beyaz nokta ise Aristarchus Krateri’dir.
Artemis II ekibi, Ay günü ile gecesi arasındaki sınır olan terminatör boyunca Ay’ın yüzeyinin kadraja girişini görüntülüyor. Düşük açıyla gelen güneş ışığı, yüzeyde uzun ve dramatik gölgeler oluşturarak Ay’ın engebeli yapısını belirgin hale getiriyor. Bu ışık, kraterleri, sırtları ve havza yapılarını çarpıcı bir detayla ortaya çıkarıyor. Terminator hattı boyunca Jule, Birkhoff ve Stebbins kraterleri ile çevresindeki yüksek araziler dikkat çekiyor. Bu açıdan bakıldığında ışık ve gölge etkileşimi, tam aydınlatmada görülemeyen yüzey detaylarını açığa çıkarıyor. Görüntü, ekibin gözlem sürecinin yaklaşık üçüncü saatinde, görevlerinin altıncı gününde Ay’ın uzak yüzü etrafında ilerlerken çekildi.
Artemis II pilotu Victor Glover ve görev uzmanı Christina Koch, görevin altıncı gününde Ay’a yakın geçiş sırasında dünya ile paylaşılmak üzere Ay yüzeyine dair görüntü ve gözlemler topluyor. Ekip, Orion uzay aracının pencerelerinde sırayla yaklaşık yedi saat geçirerek Ay’ın uzak yüzü etrafında veri topladı. En yakın geçişte, Ay yüzeyine 4.067 mil kadar yaklaştılar.
Artemis II ekibinin Ay’ın uzak yüzü etrafındaki yolculuğu sırasında çektiği bu karede, 6 Nisan 2026 saat 18:41’de Dünya, Ay ufkunun arkasına doğru batıyor. Görüntünün kenarında Orientale Havzası yer alırken, Hertzsprung Havzası iki silik eş merkezli halka olarak seçiliyor ve daha genç bir krater olan Vavilov tarafından kesintiye uğruyor. Yüzeyde görülen çizgisel izler, Orientale çarpışması sırasında saçılan materyallerin oluşturduğu ikincil krater zincirleridir. Dünya’nın karanlık kısmı geceyi yaşarken, gündüz tarafında Avustralya ve Okyanusya üzerinde dönen bulut sistemleri seçilebiliyor.
Artemis II ekibi tarafından kaydedilen bu görüntüde, Güney Kutbu–Aitken Havzası’nın doğu kenarındaki yoğun kraterli arazi görülüyor. Görüntünün üst kısmında, Ay günü ile gecesi arasındaki sınır olan terminatör yer alıyor. Güney Kutbu–Aitken Havzası, Ay’ın en büyük ve en eski çarpma havzasıdır ve milyarlarca yıl boyunca şekillenmiş jeolojik geçmişe dair önemli ipuçları sunar.
Artemis II görevindeki dört astronot şu anda Dünya’ya dönüş yolunda. Planlanan iniş, Cuma günü Pasifik Okyanusu’na yapılacak.
