1826’dan günümüze fotoğrafın evrimini ele alan büyük sergiler ve özel projeler, Nicéphore Niépce’in buluşunu onurlandıracak.
Fransa, fotoğraf tarihinin şimdiye kadarki en iddialı kutlamasına hazırlanıyor. Fotoğrafın icadının 200. yılı dolayısıyla, Eylül 2026’dan Eylül 2027’ye kadar sürecek bir yıl boyunca kapsamlı bir program hayata geçirilecek.
Fransa Kültür Bakanlığı, ilk kalıcı fotoğrafın 1826–1827 yıllarında Burgonya’daki Saint-Loup-de-Varennes’te, Niépce’in malikanesinde çekilmesinin 200. yılına özel planlarını açıkladı. Söz konusu öncü görüntü, bitüm kaplı kalay bir levha üzerine kaydedilmiş ve basit bir avlu manzarasının elde edilebilmesi için parlak güneş ışığında yaklaşık sekiz saatlik pozlama gerektirmişti.
Kültür Bakanı Rachida Dati, fotoğrafın “dagereotiplerden selfie’lere” uzanan gelişimini onurlandıracak, özellikle genç kuşaklar üzerindeki etkisini vurgulayacak “büyük, halkı kucaklayan ve şenlikli bir kutlama” çağrısında bulundu.
Amiral Sergiler
200. yıl etkinlikleri, 2026 sonbaharında Paris’teki Grand Palais’de düzenlenecek büyük bir manifesto sergisiyle başlayacak. Centre Pompidou ve GrandPalaisRMN iş birliğiyle hazırlanan bu açılış sergisi, Fransa’nın dünyanın en nitelikli koleksiyonları arasında yer alan ulusal fotoğraf arşivlerinin genişliğini ve kalitesini gözler önüne sermeyi amaçlıyor.
Niépce’e odaklanan özel bir tarihsel sergi ise Chalon-sur-Saône’daki Nicéphore Niépce Müzesi’nde, Fransa Ulusal Kütüphanesi iş birliğiyle gerçekleştirilecek. Sergi, mucidin “héliographie” adını verdiği süreci ve kalıcı fotoğrafı mümkün kılan teknik atılımları ele alacak.
Ulusal Görsel Sanatlar Merkezi, Reinventing Photography (Fotoğrafı Yeniden Düşünmek) başlıklı büyük bir sipariş programına öncülük ediyor. Bu kapsamda seçilecek 15 fotoğrafçı, fotoğrafın geçmişini, bugününü ve geleceğini irdeleyen yeni işler üretecek. Bakanlığa göre bu projeler, fotoğrafı “ilk dönemlerinden en güncel deneysel yaklaşımlara kadar tüm boyutlarıyla” sorgulayacak.
Ana Temalar
- yıl programının sanatsal ve akademik içeriği, Dominique de Font-Reaulx başkanlığındaki bilimsel komite tarafından şekillendiriliyor. Komite dört temel tema belirledi:
- Fotoğrafın, kamusal ve kişisel ortak tarihin kaydedicisi olarak rolü
- Gerçeklikle olan ilişkimizi doğruluk ve çarpıtma üzerinden dönüştürmesi
- Sanatsal, bilimsel, toplumsal ve politik alanlarda sürekli yeniden icat edilmesi
- Uzak mekânları ve farklı ölçekleri keşfetme kapasitesi
Merkezi Fransa’da olsa da, iki yüzüncü yıl etkinlikleri uluslararası katılıma da açık olacak. Dünyanın dört bir yanındaki projeler için oluşturulan etiketleme sistemi sayesinde sergiler, yayınlar ve etkinlikler kutlamaların resmi parçası olarak tanınacak; interaktif bir harita ve resmi iletişim kanalları üzerinden görünürlük kazanacak.
Bilimsel komite şu açıklamayı yaptı:
“İlk fotoğrafın kutlanması, bu sanatın Niépce’in heliografisinden dijital görüntülere uzanan başlıca evrelerini yeniden izlemek, 1826’dan bugüne yaratıcılarını onurlandırmak ve bizi ortak olduğu kadar kişisel imgeler etrafında bir araya getirmek için eşsiz bir fırsat.”
Neden Önemli?
Niépce’in sekiz saatlik pozlamayla kaydettiği o sade manzaradan bugün cebimize sığan cihazlarla her gün çekilen milyarlarca fotoğrafa gelindi. Ancak ışık kullanarak gerçekliğin kalıcı bir kaydını oluşturma fikri hâlâ aynı.
Fransa’nın iki yüzüncü yıl kutlamaları, fotoğrafın devrimci başlangıcını ve karmaşık kimyasal süreçlerden, Kültür Bakanlığı’nın ifadesiyle “en demokratik sanatsal ifadelerden biri”ne dönüşmesini birlikte ele alıyor.
Zengin fotoğraf koleksiyonları, uluslararası ölçekte tanınan festivalleri ve uzmanlaşmış mekân ağıyla Fransa, fotoğrafın küresel merkezlerinden biri olmayı sürdürüyor. Bu büyük kutlama, fotoğrafın nereden geldiğini olduğu kadar, dijital manipülasyon ve yapay zekâ çağında nereye doğru gittiğini de tartışmak için önemli bir fırsat sunuyor.
Belirli sergi ve etkinliklere dair ayrıntıların, 2025 baharında düzenlenecek bir basın toplantısıyla açıklanması planlanıyor.
Uzman Görüşü
Fotoğrafın 200 yıllık tarihini anlamak için Nicéphore Niépce’in heliografiyle elde ettiği ilk kalıcı görüntülere geri dönmek gerekir. Sekiz saatlik pozlama süreleri, kimyasal deneyler ve ışığın fiziksel davranışını çözmeye yönelik çabalar, fotoğrafın yalnızca teknik bir buluş değil, aynı zamanda bilimsel ve sanatsal bir kırılma noktası olduğunu gösterir.
Niépce’ten dijital sensörlere uzanan bu süreçte fotoğraf, gerçekliği kaydetmenin ötesine geçerek onu yorumlayan, dönüştüren ve çoğaltan bir araç hâline geldi. Günümüzde saniyeler içinde üretilen milyarlarca görüntünün temelinde hâlâ aynı ilke yatıyor: ışığın iz bırakma gücü. Fransa’nın fotoğrafın iki yüzüncü yılına özel olarak planladığı kapsamlı kutlama programı, bu sürekliliği görünür kılarken fotoğrafın teknolojik, toplumsal ve kültürel etkilerini yeniden düşünmek için önemli bir zemin sunuyor.
Bu iki yüz yıllık serüven, fotoğrafın yalnızca geçmişini değil, dijital manipülasyon ve yapay zekâ çağında nasıl evrileceğini de sorgulamak açısından kritik bir eşik oluşturuyor.
