Punk’ın Kadınları Londra’da: God Save the Queens Sergisi

Londra'daki Museum of Youth Culture, punk kültürünün şekillenmesinde belirleyici rol oynayan kadın müzisyenleri ve sanatçıları kapsamlı bir arşiv seçkisiyle görünür kılıyor. Bob Gruen, David Corio, Roberta Bayley, Janette Beckman ve Sheila Rock gibi fotoğrafçıların çalışmaları, 1970'lerin punk sahnesini konserlerden gündelik yaşama uzanan görsel bir tarihe dönüştürüyor.

tarafından Ethem Onur Parlar
4 dk. okuma
Punk'ın Kadınları Londra'da: God Save the Queens Sergisi
Soo Catwoman, Club Louise, Londra, 1976 (Görsel Kredisi: © Bob Gruen)

Poly Styrene’in 1977’de X-Ray Spex’in ilk single’ında “Oh bondage, up yours!” diye haykırdığında, kendisinden önceki hiçbir kadın şarkıcıya benzemediğini söylemek abartı olmaz. Dişlerinde tel, üzerinde ikinci el mağazalarından alınmış kıyafetlerle, bir müzik grubundaki kadının nasıl görünmesi ve nasıl şarkı söylemesi gerektiğine ilişkin bütün kalıpları yerle bir etmişti.

İlk grubunu kurmasının üzerinden 50 yıl geçerken Poly Styrene, İngiltere’nin başkenti Londra’daki Museum of Youth Culture’da düzenlenen Up Yours! God Save the Queens sergisinin merkezinde yer alıyor. God Save the Queens sergisi, punk kültürünün kadın öncülerini nadir fotoğraflar, kişisel arşivler ve özgün sanat eserleriyle yeniden görünür kılıyor. Sergi o kadar büyük ilgi gördü ki ziyaret süresi 20 Aralık 2026’ya kadar uzatıldı.

Sergi, punk tarihinin geleneksel ve erkek egemen anlatısına meydan okuyarak kadınları hikâyenin merkezine yerleştiriyor. Organizatörün ifadesiyle kadınlar, “punk tarihinin dipnotları olarak değil, bu kültürü tanımlayan yaratıcı güçlerden bazıları olarak” ele alınıyor.

Ekspozisyonda nadir görülen ve daha önce hiç sergilenmemiş fotoğraflardan sanat eserlerine, moda tasarımlarından kişisel arşiv belgelerine kadar etkileyici bir seçki bulunuyor. Örneğin Poly Styrene Arşivi’nden Oh Bondage Up Yours! için hazırlanmış ilk kapak taslağı, Germfree Adolescents albümünün kolaj çalışması ve X-Ray Spex’in Mayıs 1978’de Roundhouse’da verdiği efsanevi konserin orijinal afişi sergileniyor.

  • Oh Bondage Up Yours!: Poly Styrene Arşivi’nden şarkı için hazırlanmış ilk kapak taslağı.
  • Germfree Adolescents: X-Ray Spex albümü için hazırlanmış özgün kolaj çalışması.
  • Roundhouse konseri: X-Ray Spex’in Mayıs 1978’de verdiği konserin orijinal afişi.

Sergide nadir görülen ve daha önce hiç sergilenmemiş fotoğraflardan sanat eserlerine, moda tasarımlarından kişisel arşiv belgelerine kadar etkileyici bir seçki bulunuyor. Öne çıkan arşiv malzemeleri arasında şunlar yer alıyor:

Sergide ayrıca Linder’ın özgün sanat eserleri, Zandra Rhodes Foundation koleksiyonundan moda tasarımları ve The Raincoats grubunun üyesi Gina Birch’ün yeni ve daha önce görülmemiş resimleri yer alıyor. Bunların arasında Poly Styrene ve The Slits grubundan Ari Up’ın portreleri de bulunuyor.

Poly Styrene, yeşil bir arka plan önünde kırmızı askerî tarzda ceket, siperlikli şapka ve gözlüklerle poz veriyor; diş telleri görünüyor.
Poly Styrene. Fotoğraf: © Falcon Stuart
The Slits grubundan Ari Up, yüzündeki dağılmış makyajı ve uzun örgü saçlarını saran yüksek başlığıyla omzunun üzerinden sert bir bakış atıyor.
The Slits grubundan Ari Up, Beat the Blues Festivali, Alexandra Palace, Londra, 15 Haziran 1980. Fotoğraf: © David Corio
Chrissie Hynde, karanlık bir sahnede kolsuz kot yeleğiyle mikrofona şarkı söylüyor; arka planda bir davulcu görülüyor.
Chrissie Hynde, 1979. Fotoğraf: © Richard Linton

X-Ray Spex’in saksofoncusu Lora Logic, daha önce gün yüzüne çıkmamış sanat çalışmalarını sergiye dahil etti. The Adverts grubunun basçısı Gaye Black ise 1976’da The Damned ile turneye çıktığında yanında taşıdığı sandığı, turne sırasında biriktirdiği kartpostallarla birlikte sergiye ödünç verdi.

Özellikle fotoğrafçılık açısından bakıldığında sergide görülecek çok şey var. Siouxsie Sioux, Chrissie Hynde, Ari Up, Judy Nylon ve Rhoda Dakar’ın nadiren yayımlanmış fotoğrafları ile arşiv baskıları bunlar arasında. Sergiye katkıda bulunan fotoğrafçılar arasında Bob Gruen, Kate Simon, David Corio, Roberta Bayley, Janette Beckman, Sheila Rock, Dennis Morris, Ray Stevenson ve Virginia Turbett yer alıyor.

God Save the Queens Sergisi: Punk Tarihinin Kadın Fotoğrafçıları

Bu fotoğraflar, müziğin yalnızca sahnede yaşanan bir performans olmadığını, aynı zamanda dönemin gençlik kültürünü, giyim biçimlerini ve toplumsal kimliklerini şekillendiren bir güç olduğunu gösteriyor. New York’un alternatif müzik ve sanat çevrelerini belgeleyen Bob Krasner’ın fotoğrafları da punk kültürünün sokak yaşamıyla kurduğu ilişkiye farklı bir bakış sunuyor.

Chrissie Hynde’ı yırtık kot yeleğiyle mikrofona şarkı söylerken görüyoruz. Benim en sevdiğim fotoğraf ise Siouxsie Sioux’nun sahnede profilden görüntülendiği bir kare. Canlı performans sırasında kolunu havaya kaldırmış, bakışlarında meydan okuyan bir ifade var. Bu, poz verilerek çekilmiş bir fotoğraf değil; terli, yoğun ve orada bulunan pek çok insan için müzikten çok daha fazlasını ifade eden bir sahne performansının gerçekliği.

Siouxsie Sioux, çarpıcı göz makyajıyla profilden görüntüleniyor; mikrofonu tutarken bir kolunu başının üzerine kaldırmış.
Siouxsie Sioux, 1977. Fotoğraf: © Richard Linton
Siyah-beyaz fotoğrafta Rhoda Dakar, koyu renkli kemerli trençkotuyla sahne arkasında beyaz bir çadırın önünde duruyor; arka planda başka insanlar görülüyor.
The Specials grubundan Rhoda Dakar, Rock etkinliğinin sahne arkasında. Fotoğraf: David Corio
Debbie Harry, dağınık sarı saçları ve koyu renk güneş gözlükleriyle bir otomobilin direksiyonunda oturuyor; kolunu açık pencere boyunca uzatmış.
Debbie Harry, New York, 1977. Fotoğraf: © Bob Gruen

Elbette bu konserlerin hiçbirinde bizzat bulunmadım; 1977’de henüz yedi yaşındaydım. Ancak 1980’lerden itibaren punk sahnesinin hem bir müzisyen hem de izleyici olarak coşkulu bir parçası oldum. Dolayısıyla bu serginin yalnızca nostaljiden para kazanmak için hazırlanmış ucuz bir girişim olmadığını söylediğimde bana inanabilirsiniz. Sergi, anlattığı kültüre saygı duyuyor ve hakkını veriyor.

Punk sahnesinin görsel tarihi, yalnızca konser fotoğraflarıyla sınırlı değil. Alternatif müzik çevrelerinde gelişen yakınlıkları, kişisel ilişkileri ve gençlik kültürünü belgeleyen Nan Goldin’in fotoğraf çalışmaları, bu dönemin farklı bir yönünü ortaya koyuyor. Punk kültürünün kadınlar üzerindeki etkisi ve kadın sanatçıların görsel anlatılardaki yeri ise kadın fotoğrafçıların tarihine ilişkin daha geniş tartışmalarla da bağlantı kuruyor.

Up Yours! God Save the Queens sergisi, Londra’daki Museum of Youth Culture’da (51 St Pancras Way, London NW1 0PU) 20 Aralık 2026 tarihine kadar ziyaret edilebilir. Müze çarşambadan pazara 11.00–18.00 saatleri arasında açık. Giriş ücretsiz ancak önceden ücretsiz bilet rezervasyonu yapılması öneriliyor.

Bunlar da İlginizi Çekebilir