Hepimiz çeşitliliği, eşitliği ve kapsayıcılığı savunabiliriz. Peki engelli olmayanlarımız, bir engelle yaşamanın nasıl bir deneyim olduğunu gerçekten ne kadar anlayabilir? Bunun için engelli bireylerin hikâyelerini, karşılaştıkları güçlükleri ve verdikleri mücadeleleri dinlememiz gerekiyor.
Fotoğraf, bu hikâyeleri görünür kılmanın belki de en güçlü anlatım araçlarından biri. Eğitimci ve engelli hakları savunucusu Jennifer Chassman Browne, yeni kitabı See Us, Know Us: Profiles of Disability ile okurları engellilikle yaşamanın farklı deneyimlerini keşfetmeye davet ediyor.
Fotoğrafçı Natalie Brescia tarafından çekilen 30 portreyi bir araya getiren kitap, ABD’nin farklı bölgelerinde yaşayan engelli bireylerin dünyayı nasıl deneyimlediğini ve yaşamlarını nasıl şekillendirdiğini ele alıyor.
Her fotoğrafa Chassman Browne’un kaleme aldığı metinler eşlik ediyor. Bu anlatılar, portrelerdeki kişilerin yaşam öykülerine, bireysel deneyimlerine ve karşılaştıkları zorluklara daha geniş bir bağlam kazandırıyor. Fotoğrafın önyargıları sorgulama gücü, Sujata Setia’nın “Sohbeti Değiştirmek” projesinde de öne çıkıyor. Setia, engelli bireylerin ve yanık sonrası görünür farklılıklarla yaşayan insanların portreleri üzerinden güzellik ve toplumsal kabul anlayışlarını yeniden düşünmeye davet ediyor.
Örneğin spina bifida ile dünyaya gelen Shameka Andrews’un hikâyesi, yaşamın farklı dönemlerinde karşılaştığı güçlükleri ortaya koyuyor. Chassman Browne’un aktardığına göre Andrews, bazı dönemlerde “dünyayla ilişki kurmakta zorlandı.”
İnsanların bilgisizliği ve yaşadığı sağlık durumunun beraberinde getirdiği tıbbi riskler, Andrews için zaman zaman “başa çıkılması zor” deneyimlere dönüşebiliyor.
Buna rağmen New York eyaletinin Albany kentinde yaşayan ve kendisi de engelli hakları savunuculuğu ile danışmanlık yapan Andrews, dünyanın her zaman “kucaklayıcı bir yer” olmamasına karşın aktif ve macera dolu bir yaşam sürmeyi tercih ediyor. Engelli bireylerin sanat yoluyla kendilerini ifade etmelerine yönelik çalışmalar Türkiye’de de yürütülüyor. Engelsiz Fotoğraf Derneği’nin fotoğraf atölyeleri, katılımcıların fotoğraf üretimine doğrudan dahil olduğu örneklerden biri.
Ancak her engellilik durumu dışarıdan fark edilemiyor. Philadelphia’da yaşayan Nico Meyering’in deneyimi bunun örneklerinden biri. Kentin Engelli Bireyler Komisyonu’na başkanlık eden aktivist, konjenital santral hipoventilasyon sendromu (CCHS) adı verilen nadir bir genetik hastalıkla yaşıyor.
Sinir sistemini etkileyen bu hastalık nedeniyle Meyering’in vücudu, kandaki karbondioksit seviyesinin yükselmesini veya oksijen seviyesinin düşmesini normal biçimde algılayıp otomatik olarak yanıt veremiyor.
Chassman Browne’un aktardığına göre Meyering, bunun sonucunda “aşırı açlık, aşırı yorgunluk ve kalp atış hızında aşırı değişimler” yaşayabiliyor.
See Us, Know Us kitabındaki her portreye, Chassman Browne’un kendi şiirleri de eşlik ediyor. Bana göre bu şiirler, fotoğrafların taşıdığı duygusal mesajlara bir ses kazandırıyor ve görüntülerin ötesindeki deneyimleri daha yakından hissetmemizi sağlıyor. Portrelerin kişisel tanıklıklarla birlikte sunulduğu bir başka çalışma da Kathy Shorr’un okul saldırılarından etkilenen insanları fotoğrafladığı SHOT projesi. İki proje farklı deneyimleri anlatsa da fotoğrafı, bireylerin kendi hikâyelerini duyurabileceği bir alan olarak kullanıyor.
Chassman Browne da engellilik deneyimini kendi yaşamından tanıyor. Altı yaşında romatoid artrit tanısı alan yazar, sağlık durumunun getirdiği sınırlamalarla yaşamanın ne anlama geldiğini biliyor. Şiirleri de bu deneyimlerden ve karşılaşılan güçlükleri içeriden anlama çabasından besleniyor.
Jennifer Chassman Browne’un yazdığı ve Natalie Brescia’nın fotoğraflarını içeren See Us, Know Us: Profiles of Disability, Chassman Browne’un internet sitesi üzerinden satın alınabiliyor. Kitap ayrıca Amazon, Barnes & Noble ve Walmart’ta da satışa sunuluyor.
İmzalı karton kapaklı kitabın ABD içindeki vergi ve kargo dahil satış fiyatı 39,95 dolar.