Üniversitedeyken, İtalya’nın Floransa şehrinde bir dönem yurt dışında eğitim alma fırsatı buldum. Orada, dersin sonunda Opificio delle Pietre Dure ziyaretine gittiğimiz bir “Sanatın Kimyası” dersi aldım. Bu kurumda paha biçilmez sanat eserleri sergileniyor. Aynı zamanda birçok eser burada korunuyor ve bakım altına alınıyor.
Günlük dilde “Opificio” olarak anılan bu yer yalnızca bir müze değil, aynı zamanda Floransa Kültürel ve Çevresel Miras Bakanlığı ile doğrudan bağlantılı bir eğitim kurumu. Dersimizin bir parçası olarak burada bir gün geçirdik ve dönem boyunca öğrendiğimiz kimya bilgisinin pratik karşılığını görmek için bilim insanlarının çalışmalarını yerinde inceledik.
Yapay Zekâ Fotoğraf Restorasyonu Neden Sorunlu?
Laboratuvarlardan birini gezerken, oradaki bilim insanlarından biri “restorasyon” kelimesine karşı güçlü bir mesafe duyduklarını söyledi. Bu, yaptıkları işi tanımlamak için en yaygın kullanılan kelime olsa da, onlar kendilerini ne bilim insanı ne de sanatsever olarak bu tanımla özdeşleştiriyordu.
Onlara göre “restorasyon” fazlasıyla müdahaleci bir fiildi.
Restorasyon fikri, doğası gereği bir şey ekleme ya da çıkarma anlamını taşır. Kelimenin kendisi zaten “geri getirmek” ya da “yeniden kurmak” demektir. Ancak bir sanat eserinin bir parçası kaybolmuşsa ve onu geri getirmek gerekiyorsa, bu durumda günümüzde yaşayan birinin eksik olduğunu düşündüğü şeyi eklemesi gerekir. En azından, eserin orijinal sanatçısı olmayan birinin esere müdahale etmesi anlamına gelir.
Peki bunu yaparken esere nasıl saygı duyulabilir? Bilim insanlarına göre bunun bir yolu yoktu. Yapamazlardı. Yapmazlardı.
Bu yüzden kendilerini “sanat koruyucuları” (conservationists) olarak tanımlamayı tercih ediyorlardı. Koruma, var olanı muhafaza etmek, daha fazla zarar görmesini engellemek ve eseri olduğu haliyle onurlandırmak demektir. Ne bir şey eksiltmek, ne de bir şey eklemek.
Bu yaklaşım, esere, sanatçıya ve o eserin yaşayan tarihine son derece büyük bir saygı gösterir. Bu yüzden, eski fotoğrafları “restore etmek” fikrinin — ON1’in bu hafta başında göstermeye çalıştığı gibi — temelden hatalı bir kavram olduğunu düşünüyorum.
Sorun şu: düşük kaliteli taramalar (soft scan) gibi durumlarda, sözde detayları geri kazanmaya çalışırken yapılan her restorasyon — ister elle ister yapay zekâ ile olsun — aslında bu detayları eklemekten ibarettir. Çünkü o detaylar zaten orada değildir; yeniden üretilmek ve görüntüye yerleştirilmek zorundadır.
Yapay zekâ devreye girdiğinde ise sonuçlar daha da kötüleşir. Bir insan, tüm bilgi ve sorumluluğuna rağmen bir fotoğrafı “restorasyon” adı altında değiştirmekte etik olarak zorlanıyorsa, duygusuz bir yapay zekâ bunu nasıl doğru yapabilir? Yapay zekâ, görsel tarih üzerinde hiçbir hassasiyet göstermeden ilerleyen kaba bir araçtır; attığı her adımın yarattığı tahribatı umursamaz.
Bu yüzden bu kadar grotesk sonuçlar görüyoruz. Ve sonuçlar “inandırıcı” görünse bile (aşağıdaki grup fotoğrafında olduğu gibi), insanların kimliği ciddi şekilde değiştiriliyor.
İlk haberimizin yayımlanmasının ardından ON1 bize e-posta göndererek özür diledi ve basın kitinde yer alan bazı örneklerin yanlışlıkla paylaşıldığını belirtti. Ayrıca Restore AI aracının, örneklerde gösterilmeyen daha geniş bir iş akışının parçası olarak tasarlandığını ifade ettiler.
Ben ise bunun bir fark yaratmadığını düşünüyorum. Buradaki temel sorun teknolojinin kalitesinden değil, doğrudan bu yaklaşımın kendisinden kaynaklanıyor.
Yazar Hakkında
Jaron Schneider, ödüllü bir ticari film yapımcısı, uluslararası düzeyde yayımlanmış bir tüketici teknolojileri gazetecisi ve hem video prodüksiyonu hem de geleneksel fotoğrafçılık alanlarında uzun yıllardır uzmanlaşmış bir dijital görüntüleme uzmanıdır.
Daha önce Digital Trends’in A/V Editörü, Imaging Resource’un Features Editörü ve Resource Magazine’in Genel Yayın Yönetmeni olan Schneider; Verizon, Redwood Credit Union, Grammy ödüllü müzik grubu Train, Food Network’ten Guy Fieri, UC San Diego Scripps Institute, San Francisco WETA feribot sistemi ve lüks İsviçre saat markaları Cartier ile Maurice Lacroix gibi müşteriler için üretimler gerçekleştirmiştir. Çalışmaları CNN, ABC Network News, Gizmodo, Huffington Post, Business Insider, The Daily Mail, Telegraph UK ve Jalopnik gibi birçok platformda yayımlanmıştır.
Görsel kredileri: Aksi belirtilmediği sürece tüm görseller kamu malıdır ve ON1 tarafından sağlanan Restore AI ile düzenlenmiştir.
